فرنچایز Franchise

فرنچایز گونه ای از روش های کسب و کار است که طبق آن به یک شرکت این اختیار داده می شود که از مدل کسب و کار و برند یک شرکت دیگر برای مدت زمانی تعریف شده استفاده کند تا از این طریق بتواند محصولات و یا خدماتی را تحت پوشش نام و شهرت آن شرکت به فروش برساند. به شرکتی که صاحب کسب و کار است franchisor (شرکت هماهنگ کننده یا صاحب کسب و کار) و به شرکت هایی که نام تجاری و برند شرکت اصلی را خریداری می کنند franchisee (شرکت تحت پوشش) گفته می شود.


فرنچایز برای کسب و کارهای کوچک مستقل شبکه ای ارتباطی خلق می کند که طبق آن هریک از این شرکت های کوچک تحت یک نام بزرگانی مشترک و یک هویت یکپارچه فعالیت می کنند و همگی از یک متد از پیش تعیین شده که موفقیت آن قبلا توسط شرکت مادر آزمایش شده است تبعیت می کنند. فرنچایز دارای یک سیستم بازاریابی یکپارچه است که هدف اصلی آن ایجاد یک تصویر ذهنی یکپارچه و گسترده درباره فراورده ها و یا خدمات یک برند در ذهن مشتری می باشد. شرکتی که قرار است محصولات یا خدمات خود را تحت پوشش سیستم فرنچایز گسترش دهد باید محصول یا خدمات فوق العاده ای برای ارائه کردن داشتن باشد تا فراگیر شدن آن امری منطقی به نظر برسد. همچنین مدل کسب و کار برای این شرکت باید به نحوی تدوین شود که قابلیت واگذاری بدون نظارت مستقیم داشته باشد و تکرارپذیر باشد یعنی کسب و کار بتواند توسط افراد مختلف در مکان های مختلف بارها و بارها تکرار شود.

 

از دیدگاه شرکتی که صاحب برند اصلی است، سیستم فرنچایز در واقع جایگزینی برای فروشگاه های زنجیره ای chain stores محسوب می شود تا از این طریق ریسک های ناشی از سرمایه گذاری در تعدادی شعبه برطرف گردد. صاحبان کسب و کار در این حالت دیگر نگران انرژی و هزینه های لازم برای مدیریت شعبه های زیرمجموعه خود نیستند و مطمئن خواهند بود هر یک از شرکت های تحت پوشش فرنچایز به دلیل وجود انگیزه های کافی شخصی برای رشد و پیشرفت کسب و کار تلاش خواهند کرد. از سوی دیگر، برای کسانی که در پی آن هستند به سرعت کسب و کار خود را در سطح ملی و حتی بین المللی گسترش دهند فرنچایز یکی از بهترین سیستم های عملکردی است زیرا سرمایه لازم اولیه برای توسعه در کمترین حالت ممکن است و سرعت رشد آن نیز چشمگیر می باشد.

 

برای شرکت های تحت پوشش یا franchisee ها، پیوستن به یک سیستم فرنچایز مزایای زیر را دارا می باشد:
- کاهش ریسک شروع یک کسب و کار نوپا و استفاده از تجربه و دستاوردهای شرکت هماهنگ کننده
- برخوردار بودن از نام و هویت یک برند شناخته شده از همان روز اول
- استفاده از سیستم تعریف شده بازاریابی
- استفاده دائم از نظام آموزشی، مشاوره ای و حمایتی از سوی شرکت صاحب کسب و کار
- کار کردن در یک نظام برد-برد win-win میان صاحب برند و شرکت های تحت پوشش
- نتایج قابل پیش بینی تر در کسب و کار و شفاف بودن مدل کاری
- پایین بودن نرخ شکست به دلیل آشنایی کلی مشتریان با نام شرکت مادر و حمایت شرکت مادر از شرکت های تحت پوشش
- پایین بودن هزینه های تبلیغات و برندینگ به واسطه تبعیت از یک نظام یکپارچه
- فعالیت های عملیاتی برنامه ریزی شده

 

برخی قوانین و دستورالعمل ها:
هر قرارداد فرنچایز برای یک بازه زمانی مشخص منعقد می شود که خود می تواند به بازه های زمانی کوچکتر برای تجدید حیات کاری تقسیم شود. ذکر این نکته ضروری است که قراردادهای فرنچایز موقتی هستند و به معنای واگذاری حق مالکیت یک شعبه نمی باشند. همچنین هر شرکت تحت پوشش در یک یا چند محدوده جغرافیایی مشخص می تواند فعالیت کند. هر قرارداد معمولا بین 5 تا 30 سال منعقد می شود و نوع کنسل کردن یا اتمام پیش از موقع قرارداد از جمله موارد حساسی است که در قرارداد باید نسبت به آن تعیین تکلیف شود.
سی و سه کشور، شامل ایالات متحده آمریکا و استرالیا، قوانینی دارند که به طور خاص و مشخص برای مدل کسب و کار فرانچایز تصویب شده اند و در بسیاری کشورهای دیگر نیز قوانین مستقیم و غیرمستقیمی مبنی بر این روش کاری وجود دارد. سیستم فرانچایز همچنین به عنوان یکی از روش های رایج و قابل اعتماد برای توسعه بازار خارجی شناخته شده است. تا حد چشمگیری وجود قوانین پشتیبانی کننده از این مدل کسب و کار در قالب نظام قانونگذاری کشور می تواند باعث عملکرد مناسب، جذابیت و یا عدم جذابیت آن شود. میزان مالیات تصویب شده و یا بخشودگی مالیاتی، امکان حق فسخ قرارداد فرنچایز، میزان سرمایه لازم برای پیوستن به سیستم فرنچایز، هزینه های اولیه خرید امتیاز بهره برداری و غیره از جمله مواردی هستند که در قوانین مربوطه راجع به آنها تصمیم گیری می شود.

 

هزینه اعطای حق امتیاز در سیستم فرنچایز، براساس میزان سودآوری کسب و کار تعیین می شود. بیشتر سازمان ‏ها برای هزینه ‏های فرنچایز از معیار خاصی پیروی می نمایند. این هزینه ها را می توان در سه دسته طبقه بندی کرد: هزینه خرید امتیاز کسب و کار که شامل پرداخت مبلغی در ابتدای کار به امتیاز دهنده در ازای استفاده از برند تجاری شرکت مادر می باشد. هزینه دوم، هزینه ‏ای مستمری در طول فعالیت می ‏باشد که عموما به عنوان درصدی از فروش تعیین می ‏شود و هزینه وفاداری شرکت تحت پوشش به شرکت مادر است. و سوم، هزینه ای که با توجه به برنامه ‏های پشتیبانی و آموزشی شرکت مادر، تعیین و دریافت می ‏شود. گاهی ممکن است هزینه دسته دوم و سوم با یکدیگر تلفیق شود و در قرارداد به صورت یکجا ذکر شود.

 

آمریکا در زمینه مدل کسب و کار فرنچایز کشور پیشگام محسوب می شود و شروع این روش از کسب و کار در آن به میانه قرن 19 میلادی بر می گردد. امروزه فرنچایزها درصد چشمگیری از کسب و کار آمریکایی را تحت پوشش خود قرار داده اند و بزرگترین کمپانی هایی که تحت این روش فعالیت دارند نیز همگی آمریکایی هستند.
از جمله معروفترین شرکت ها یا برندهایی که از سیستم کسب و کار فرنچایز استفاده می کنند موارد ذیل می باشند:
برند فست فود McDonald’s، برند فست فود KFC، برند فست فودت Burger King، برند فست بود SUBWAY، فروشگاه 7 Eleven، فروشگاه اجاره و معاملات خودرو Hertz، برند پیتزای Pizza Hut، برند هتلداری Marriott International، برند هتلداری Hilton، برند هتلداری Wyndham، برند شرکت املاک و مستغلات RE/Max و ... .

 

علیرغم تمامی نکات مثبتی که برای سیستم کسب و کار فرنچایز ذکر می شود که مهمترین آنها استفاده از یک برند سرشناس از همان شروع فعالیت می باشد، برای این سیستم نکاتی نیز ذکر می شود که ممکن است استفاده از این سیستم را دشوار نماید. یکی از بارزترین این نکات الزام به پرداخت هزینه خرید امتیاز کسب و کار در ابتدای امر می باشد که شاید برای بسیاری پیوستن به یک سیستم فرنچایز را ناممکن سازد. به عنوان مثال هزینه پیوستن به شبکه مک دونالد در آمریکا چیزی بین 500 هزار تا 1.6 میلیون دلار است. گاهی اوقات درصد تعیین شده از فروش برای پرداخت به شرکت مادر نیز ممکن است بسیار بالا تعیین شود. از جمله نکات دیگر، عدم امکان داشتن خلاقیت و اعمال نظرات شخصی در کسب و کار است زیرا طبق فلسفه کسب و کار فرنچایز، تمام شعبه های تحت پوشش باید تحت یک سیستم یکپارچه و تعیین شده فعالیت داشته باشند.